ظفر مرادي

مدت
هاست که روياي ورود 20 ميليون گردشگر از سر مسوولان سازمان ميراث فرهنگي و
گردشگري رفته است. مدت هاست که ديگر کمتر رسانه يي از قول مسوولان اين
سازمان نويد مي دهد «قرار است تا پايان سال 1400 بيش از 20 ميليون گردشگر
به ايران سرازير شود.»

شايد گذشت زمان نيز اين نکته را به آنها
يادآوري کرده که با شعار و وعده نمي توان 20 ميليون گردشگر را در اين کشور
آواره کرد. پس از کشف اين واقعيت، سياست مديران سازمان ميراث فرهنگي و
گردشگري به توسعه در روستاهاي ويژه ايران، معطوف شد. از آن پس بود که در
کنار يکي، دو روستا، همچون ماسوله و بعد از آن ابيانه، روستاهاي ديگري به
اين گردونه وارد شدند، بدون اينکه زيرساخت هاي لازم گردشگري و حتي آموزش
چگونگي درک و پذيرش گردشگر در اين روستاها ارائه شود.

از منظر
بسياري از ما، هر منطقه زيبا و مفرح با جاذبه هاي هيجان انگيزي مي تواند
عنوان منطقه گردشگري را دريافت کند، اما گذري کوتاه و اقامتي کوتاه تر در
اين روستاها نشان مي دهد که تا چه اندازه در هدايت اين روستا ها براي
تبديل شدن به کانون گردشگري، عجله شده است. اگرچه بسياري از کارشناسان
امور گردشگري بر اين باورند که منطقه جغرافيايي به نحوي در آداب و رسوم و
خصوصيات اخلاقي ساکنان منطقه، براي پذيرش گردشگر، بسيار حائز اهميت است و
مي تواند در گسترش گردشگري و توسعه اقتصاد منطقه تاثير گذار باشد. شايد به
همين علت است که به سادگي مي توان انتظار داشت بنا به خصوصيات اخلاقي
اهالي يک شهر يا روستا در منطقه کويري با يک منطقه کوهستاني و حتي حاشيه
دريا يا رودخانه، وضعيت گردشگري و توريسم پذيري متفاوت باشد. مهمان پذيري
و گردشگر پذيري منطقه يي در کوير و حتي حاشيه دريا، بنا به آداب و رسوم و
فرهنگي که در منطقه جا افتاده، متفاوت است و با توجه به پيشينه اجتماعي و
اقتصادي مي تواند قابليت هاي توسعه گردشگري خود را تعريف کند. تجارت و
وجود بازارهاي قديمي و رفت و آمد در اين مناطق، آداب و رسوم مهمانداري را
به ساکنان اين مناطق آموخته است، به گونه يي که مي توان گفت ، گويي اهالي
اين مناطق از سال ها پيش آزمون گردشگرپذيري را با نمره قبولي گذرانده اند.


شايد به همين علت مي توان انتظار داشت در هدف شدن روستاهاي
گردشگري، بسياري از اين آداب و رسوم قابل تامل بوده و لازم است در نحوه
سياستگذاري و برنامه ريزي ها لحاظ شود.

طبق اطلاعات موجود در
سال 1385 ، 40 روستا و در سال 1386 ، 50 روستا براي تبديل به منطقه
گردشگري مورد مطالعه قرار گرفتند. به گفته مسوولان گردشگري روستايي، از
جمله کارهايي که در جذب گردشگر براي روستا نقش داشته اند، برگزاري جشنواره
برداشت محصولات کشاورزي و آييني است.

با وجود همه برنامه ريزي
هايي که براي رونق گردشگري در روستاهاي هدف انجام مي شود اما همچنان
روستاها از قابليت هاي لازم براي پاسخگويي به نياز گردشگران برخوردار
نيستند. نبود ظرفيت هاي صنايع دستي بومي و ارائه آن به دستان گردشگران از
نکات بسيار حائز اهميت است. گردشگري که کيلومترها راه را طي مي کند تا
علاوه بر گذران اوقات فراغت، با بخشي از تاريخ و با مناظر طبيعي و
روستاهاي تاريخي و گردشگري آشنا شود، دوست دارد دست پر به خانه خود
برگردد. اين دست پر بودن فقط به معناي افزايش داده هاي گردشگران از منطقه
مورد بازديد نيست. سوغات، صنايع دستي و خوراکي هاي خاص منطقه فقط بخشي از
نيازهاي گردشگران را تشکيل مي دهد.

اما اين فقط کاستي روستاهاي
گردشگري ايران نيست. هرچند که بازارهاي اين روستا ها - از جمله بازار
ماسوله- اين روز ها به بازارهاي صنايع دستي گردشگري کشور چين تبديل شده
اند. در کنار اين روستاها که بنا به شرايط جغرافيايي از شانس بيشتري براي
پذيرش گردشگر مواجه هستند، فقط تنوع رستوران براي خوردن، تنوع اماکن ديدني
براي گشتن و تنوع بازار براي خريد، همه الزاماتي نيستند که بتواند يک
روستا را به عنوان منطقه گردشگري معرفي کند.

جذابيت، تازگي و
متفاوت بودن حتي براي خوردن و آشاميدن، لباس پوشيدن و تغيير شيوه زندگي
حتي براي چند ساعت و تجربه فعاليتي متفاوت همچون ميوه چيني، فرش بافي، پخت
نان، نحوه برخورد با حيوانات و شايد همراهي چند ساعته گردشگران با
دامداران و خوابيدن در زير سقفي که شبيه خانه هاي تکراري شهرنشيني نيست،
بتواند آنقدر براي گردشگران جذابيت به همراه داشته باشد که ديگر نياز
نباشد براي سرگرم کردن گردشگر به واردات صنايع دستي چين رونق داده و
بازارهاي روستايي خود را با اين زيور آلات پلاستيکي و بدلي جات چيني پر
کنيم.

آنچه واضح است، روستا گردي در ايران هنوز تعريف مشخص و قابل اتکايي ندارد.

اگر
از همه گردشگراني که به روستاي ابيانه در استان اصفهان رفته اند پرسيده
شود نظرشان درباره قبرستان متفاوت و قابل توجه ابيانه چيست، شايد بسياري
از آنها نزديک به 90درصد گردشگران را تشکيل مي دهند، حتي با تعجب با پرسش
شما برخورد کنند. چرا که از منظر آنها قبرستان تاريخي يک روستا نمي تواند
بخشي از برنامه گردشگري آنها را تشکيل دهد. يا اگر از سه ميليون گردشگري
که سالانه از روستاي تاريخي ماسوله بازديد مي کنند پرسيده شود نظرشان را
درباره آيينه هايي که روي ديوار هاي برخي از خانه هاي ماسوله وجود دارد
بازگو کنند با همان تعجب به شما نگاه خواهند کرد. زيرا آنها حتي نمي دانند
روي برخي از ديوارهاي اين روستا هنوز نشانه هايي از تاريخ باقي مانده است.

طبيعي
است که نمي توان گردشگر را در اين مبحث زير سوال برد. او در اين دنياي پر
شده از ماشين و بوق و ديوار، وقت و پول مي گذارد تا براي اوقات فراغت خود
برنامه يي فراهم کند. اما واقعيت مهم تري وجود دارد. برنامه يي براي
گردشگر روستايي يا روستاگردي نداريم. ما فقط وقت گردشگران را پر مي کنيم
تا تصور کنند که گردش کرده اند.